Cryptovaluta zijn in rap tempo een belangrijk onderdeel geworden van de vermogensstructuren van zowel particulieren als bedrijven. Tegelijkertijd neemt het aantal professioneel georganiseerde fraudegevallen toe. Deze betreffen vaak niet alleen geïsoleerde vormen van bedrog, maar complexe constructies met nep-handelsplatformen, social engineering, valse klantenservice en internationale betalingsverwerking. In de praktijk hangen de effectiviteit van opsporingsautoriteiten en de kans op succes in civiele procedures minder af van loutere verdenking van fraude en meer van de kwaliteit van het bewijsmateriaal.
Blockchaintransacties lijken anoniem voor de buitenwereld, maar zijn technisch gezien wel traceerbaar. Hierin schuilt een belangrijk verschil. Waar traditionele bankzaken vaak gebaseerd zijn op bankafschriften en gegevens van de ontvanger, vereist cryptofraude een gestructureerde bewijsverzameling die technische gegevens, communicatieverslagen en juridische classificaties effectief combineert. Het vroegtijdig en consistent verzamelen van bewijsmateriaal verbetert de positie in een strafzaak en bij het terugvorderen van geld aanzienlijk.
RU Law ondersteunt cliënten in gevallen van cryptofraude door relevant bewijsmateriaal te verzamelen en voor te bereiden, zodat strafrechtelijke aanklachten en vorderingen op een solide basis kunnen worden ingediend.
Blockchain-bewijs als primair bewijs
In essentie is de blockchain zelf het belangrijkste bewijsstuk. Elke transactie wordt permanent vastgelegd. Voor latere analyse zijn transactie-ID's, walletadressen, tijdstempels en tokentype bijzonder relevant. In veel gevallen kan deze basisdata alleen al onthullen welke activa zijn overgedragen en waar ze naartoe zijn gegaan. Het is cruciaal om deze informatie niet alleen vluchtig te bekijken in een blockchain-explorer, maar deze ook transparant te documenteren, bijvoorbeeld door middel van back-ups, PDF-uittreksels of gestructureerde rapporten.
Daarnaast is het verifiëren van de plausibiliteit van de toewijzing van cruciaal belang. Rechtshandhavingsinstanties en rechtbanken moeten kunnen controleren of de gebruikte portemonnee daadwerkelijk aan de betreffende persoon is toegewezen of dat de betaling afkomstig is van een specifieke beurs of portemonneeomgeving. Documenten van de beursrekening, bevestigingen van stortingen en opnames, en documentatie van het eigen portemonneebeheer zijn hierbij nuttig.
Een ander belangrijk element is verificatie via hashwaarden. De hash is de technische handtekening van een transactie en bewijst dat dit specifieke proces in deze vorm op de blockchain heeft plaatsgevonden. Dergelijk bewijs verhoogt de bewijswaarde aanzienlijk, vooral als de toegang tot het platform later wordt geblokkeerd of als daders content verwijderen.
Forensische analyse en opsporing als gestructureerde bewijsverzameling
Veel fraudegevallen eindigen niet met één enkele transactie. Vaak worden geldstromen via talloze tussenpersonen geleid, via tussenpersonen verplaatst of verspreid met behulp van verduisteringsdiensten. In dergelijke situaties zijn individuele screenshots onvoldoende. Een forensische analyse kan de transactieketen traceren en visualiseren in een rapport. Dit transformeert een verwarrende reeks individuele portemonneebewegingen in een gestructureerd dossier dat kan worden gebruikt bij onderzoeken en civiele procedures.
Traceringsrapporten kunnen onder meer de fasen onthullen die activa hebben doorlopen, of clusters identificeerbaar zijn, of adressen toebehoren aan beurzen of dienstverleners, en waar potentiële uitgangspunten zich bevinden. Deze uitgangspunten zijn vaak cruciaal, omdat daar cryptoactiva worden omgewisseld voor euro's of verwerkt via gereguleerde interfaces.
Technologie alleen is echter niet voldoende. De forensische analyse moet juridisch worden beoordeeld. Wie kan aansprakelijk worden gesteld? Zijn platformbeheerders verantwoordelijk? Welke rol spelen aanbieders van betaaldiensten, banken of beurzen? Welke juridische grondslagen voor vorderingen zijn realistisch en welke procedurele stappen zijn raadzaam?.
Informatieverzoeken als brug van pseudoniem naar identiteit
Blockchainadressen zijn in eerste instantie pseudoniem. Een belangrijke stap richting personalisatie kan daarom worden gezet door informatie op te vragen bij dienstverleners die KYC-gegevens verwerken. Veel cryptocurrency-beurzen en -platformen bewaren identiteitsdocumenten, contactgegevens, stortings- en opnamegegevens en in sommige gevallen technische logbestanden. Deze gegevens kunnen helpen om walletadressen aan specifieke accounts toe te wijzen of transactiepaden te koppelen aan echte personen.
In de praktijk zijn informatieverzoeken vaak cruciaal voor het op basis van een louter technische beschrijving betrouwbaar vaststellen van de daders. Tegelijkertijd kan de vraag of interne anti-witwascontroles of documentatieverplichtingen correct zijn nageleefd, relevant worden. Dergelijke informatie is niet altijd beschikbaar, maar kan, afhankelijk van de omstandigheden, een rol spelen, met name wanneer er vorderingen tegen derden kunnen worden onderzocht.
Apparaatanalyse en digitale sporen van de daders
Naast blockchaingegevens zijn eindapparaten vaak een belangrijke bron van bewijsmateriaal. Veel gevallen betreffen toegang op afstand, gemanipuleerde apps, valse contactpersonen voor ondersteuning of phishingwebsites. Sporen die de aanval bewijzen, kunnen worden gevonden op smartphones en computers, zoals bewijs van software voor toegang op afstand, verdachte browserextensies, logboeken van ongeautoriseerde toegang of malware-artefacten.
In strafzaken kan dit de verklaring van de gebeurtenissen aanzienlijk versterken. Het kan ook relevant zijn in civiele zaken wanneer vragen over aansprakelijkheid en plichtsverzuim door derden aan de orde komen. Het is van cruciaal belang dat dergelijke apparaten niet voortijdig worden gereset of gegevens worden verwijderd als een analyse nuttig zou kunnen zijn.
Veiligheidsmaatregelen en de tijdsfactor in strafzaken
Als er overtuigend bewijs is, kunnen de opsporingsautoriteiten overwegen om maatregelen te nemen, zoals het in beslag nemen van gegevensdragers of het bevelen van vermogensbeschermingsmaatregelen. Bij cryptovaluta is de tijdsfactor bijzonder belangrijk, omdat activa binnen korte tijd kunnen worden overgedragen of verborgen. Een goed voorbereide strafrechtelijke aanklacht met duidelijke transactiegegevens en een begrijpelijke structuur vergroot de kans dat de autoriteiten concrete actie ondernemen.
Aanvullende documenten ter aanvulling van de feiten.
Naast technisch bewijsmateriaal blijven traditionele documenten belangrijk. Denk hierbij aan chatlogs, e-mailcommunicatie, screenshots van dashboards, advertenties, contractgegevens, betalingsbeloftes en eventuele aanwijzingen voor het vragen van kosten. Bankafschriften kunnen ook relevant zijn, bijvoorbeeld als er via bankrekeningen cryptovaluta is gekocht of als er leningen zijn afgesloten om de vermeende investering te financieren. Dergelijke documenten helpen om het proces, de misleidende handelingen en de manipulatie transparant te documenteren.
Herstel in het burgerlijk recht en de logica van vorderingen
Op basis van gefundeerd bewijsmateriaal rijst de vraag welke civielrechtelijke mogelijkheden realistisch zijn. Afhankelijk van de specifieke omstandigheden kunnen vorderingen wegens ongerechtvaardigde verrijking, onrechtmatige daad en schending van contractuele of precontractuele verplichtingen worden overwogen. De strategie hangt vaak af van de vraag of de daders kunnen worden geïdentificeerd, of er nog materiële activa bestaan en of derden in de aansprakelijkheidsketen kunnen worden betrokken.
Ook hier volstaat een technische beschrijving alleen niet. Voor een terugbetaling is een juridisch deugdelijke vordering vereist, waarin de feiten, het bewijsmateriaal en de verweerder op een consistente manier worden gecombineerd.
Als u wilt inschatten welk bewijsmateriaal in uw zaak prioriteit moet krijgen en welke stappen daaruit kunnen worden afgeleid, kan een vroegtijdige beoordeling nuttig zijn. RU Law is gespecialiseerd in cryptofraude en biedt ondersteuning bij de gestructureerde analyse van de feiten en de handhaving van mogelijke vorderingen.
Conclusie
Bij fraude met cryptovaluta bepaalt het gepresenteerde bewijsmateriaal de kans op succes. Degenen die transactiegegevens, traceeranalyses, communicatieverslagen en technische sporen consequent beveiligen en wettelijk classificeren, versterken hun positie in strafrechtelijke procedures en vorderingen tot schadevergoeding aanzienlijk. Niet elk verlies kan volledig worden vergoed. Niettemin is in veel gevallen meer mogelijk dan slachtoffers aanvankelijk denken, mits de feiten grondig worden gedocumenteerd en strategisch worden voorbereid.
